علامه طباطبایی در این باره می‌گوید:‌ «… سنت خدای تعالی بر این قرار گرفته که سرزمینهایی را که اهل آن مصلحند هلاک نکند چون هلاک کردنشان ظلم است:‌«وَ ما رَبُّکَ بِظَلّامٍ لِلعَبید»:« و خداوند هیچگاه به بندگان ظلم نمی‌کند. » (طباطبایی، ۱۴۱۷:‌۱۱، ۸۰)
تفسیر مجمع البیان هم ذیل همین آیه حدیثی از پیامبر اکرم در تفسیر « اهلها مصلحون» آورده که فرمودند:‌ « … منظور این است که روابط آنان با یکدیگر براساس عدالت و انصاف باشد و جامعه آنان عادلانه و انسانی اداره شود. چنین مردمی‌به خاطر شرک به خدا که ستم به خویشتن می‌باشد نابود نخواهند شد. » (طبرسی، ۱۴۱۵:‌۶، ۵۸۸)
از مجموع این تفاسیر چنین‎ برداشت می‌شود که اصلاح جامعه و به طرف اصلاح پیش رفتن می‎تواند جامعه ‎را از خطر نابودی و تباهی ‎نجات دهد. یعنی جامعه مشرک و کافری که در آن رعایت عدالت و انصاف می‎شود می‎ تواند ادامه حیات دهد.
امام صادق مى‏فرماید: پدرم همواره مى‏فرمود:«اِنّ اللّه قَضى‏ قَضاء حَتماً الاّ یُنعِمُ على العبد بِنِعمه فَیَسلُبها ایّاه حتّى یُحدِثَ العبدُ ذَنباً یَستَحقّ بذلک النّقمه»:« خداوند حکم قطعى فرموده که نعمتى را که به بنده‏اش داده، از او نگیرد، مگر زمانى که بنده گناهى انجام دهد که به خاطر آن سزاوار کیفر گردد» (کلینی، ۱۳۶۵: ۲، ۲۷۴)
امیر مؤمنان على در خطبه ۱۷۸ نهج البلاغه مى‌فرماید: «و أیم الله ! ما کان قوم قط فى غض نعمه من عیش فزال عنهم الا بذنوب اجترحوها، لان الله لیس بظلام للعبید»: به خدا سوگند هیچ ملتى از آغوش ناز و نعمت زندگى گرفته نشد مگر به واسطه گناهانى که مرتکب شدند، زیرا خداوند هرگز به بندگانش ستم روا نمى دارد، سپس افزود: «و لو ان الناس حین تنزل بهم النقم، و تزول عنهم النعم، فزعوا الى ربهم بصدق من نیاتهم، و وله من قلوبهم، لرد علیهم کل شارد و اصلح لهم کل فاسد»: هر گاه مردم وقتی بلاها نازل مى شود، و نعمتهاى الهى از آنها سلب مى گردد، با صدق نیت رو به درگاه خدا آورند، و با قلبهائى آکنده از عشق و محبت به خدا از او درخواست حل مشکل کنند، خداوند آنچه را از دستشان رفته به آنها باز مى گرداند و هرگونه فسادى را براى آنها اصلاح مى‌کند»
انتقامآخرین سنت الهی انتقام است:« فَلَمَّا آسَفُونا انتَقَمنا مِنهُم فَأَغرَقناهُم أَجمَعین»:‌« و چون ما را به خشم آوردند از آنها انتقام گرفتیم و همه را غرق کردیم». وقتی بدی‌های قومی‌به حد نهایت می‌رسد و امیدی به اصلاح آنان نیست وحجت نیز تمام شده است خداوند به خشم می آید و نوبت به انتقام الهی می‌رسد.
قرآن کریم در مورد قوم نوح می‌فرماید: حتی امیدی نبود که در آن قوم فرزند صالحی پرورش بیابد:« إِنَّکَ إِن تَذَرهُم یُضِلُّوا عِبادَکَ وَ لا یَلِدُوا إِلاَّ فاجِراً کَفَّار»:« زیرا اگر کسى را باقى گذارى بندگانت را گمراه مى‏کند و جز نسلى بدکار و ناسپاس به وجود نیاورد». (نوح/۲۷) این است که مرحله انتقام در طول تاریخ بشر کمتر اتفاق افتاده است. به نقل قرآن کریم حتی اگر در میان قومی یک نفر مؤمنِ مورد توجه خداوند وجود داشته باشد یا مردم در عین اشتباهاتشان استغفار کنند؛ ممکن است مانع عذاب از نوع آخر باشد:« وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُعَذِّبَهُم وَ أَنتَ فیهِم وَ ما کانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُم وَ هُم یَستَغفِرُون»:« تا تو در میان آنها هستى خداوند آنها را عذاب نخواهد کرد و نیز ما دام که استغفار مى‏کنند خداوند عذابشان نمى‏کند». بنا بر این اینکه کدام یک از سنن خداوند بر آنها جاری شود به علم و حکمت خداوند بستگی دارد. بدترین حالت ممکن در این دنیا انتقام و استیصال باشد که در صورت قرار گرفتن قضای الهی بر اجرای این سنت، آن جامعه به فرمان خداوند به کلی نابود خواهد شد و این درحالی است که دیگر امیدی به اصلاح آن جامعه وجود ندارد و افراد آن جامعه تمام مرزها را شکسته‌اند و تمام پل‌های پشت سر خود به سمت رستگاری را از بین برده‌اند. خداوند خطاب به این قبیل افراد می‌فرماید::« وَ یَومَ یُعرَضُ الَّذینَ کَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذهَبتُم طَیِّباتِکُم فی‏ حَیاتِکُمُ الدُّنیا وَ استَمتَعتُم بِها فَالیَومَ تُجزَونَ عَذابَ الهُونِ بِما کُنتُم تَستَکبِرُونَ فِی الأَرضِ بِغَیرِ الحَقِّ وَ بِما کُنتُم تَفسُقُون»:« در روزى که کفار بر آتش عرضه مى‏شوند به ایشان گفته مى‏شود: هر سرمایه خیرى داشتید در زندگى دنیا از دست دادید و با آن عیاشى کردید در نتیجه امروز در برابر استکبارى که در زمین و بدون حق مى‏ورزیدید به عذاب خوارى دچار مى‏شوید، هم به خاطر استکبارتان و هم به خاطر فسقى که مرتکب مى‏شدید». (الاحقاف/۲۰ ،ترجمه از المیزان)
بنابراین اگر اهل باطل چنان در کفر و انکار و فسق و فجور فرو رفتند که حکمت بالغه الهی بیش از این مقتضی امهال آنان و تأخیر عقوبت و عذابشان نباشد نوبت به سنت «انتقام » می‌رسد. این نکته قابل توجه است که ناسپاسی و و کفر و فسق اگرچه اجمالا مقتضی سلب نعمت و نزول عذاب است، لکن تحقق یا عدم تحقق این امور بستگی دارد به اینکه سنت دیگری حاکم بر این سنت بشود یا نه و اینکه کدام سنت بر سنت دیگر حکومت و رجحان می یابد برای ما انسانها معلوم نیست، و فقط به علم و حکمت و تدبیر و تقدیر الهی بازبسته است. همچنین از آنچه آمد چنین بر می آید که برای هیچ قومی‌در هیچ زمان و مکانی برائت و امانی از عذاب خداوند نیامده است همچنانکه خداوند خطاب به کفار می فرماید:‌ « أَ کُفَّارُکُم خَیرٌ مِن أُولئِکُم أَم لَکُم بَراءَه فِی الزُّبُر؟»:« آیا فکر مى‏کنید کفار شما بهتر از آن کفارند (و به همین جهت گرفتار آن جزا نمى‏شوند) ؟ و یا راستى در کتب آسمانى برائتى براى شما آمده» (قمر/۴۳-ترجمه از المیزان)
بنابراین حتی اگر اکثر مسلمانان از اسلام دور شده و به دستورات خداوند عمل نکنند بر طبق سنت‌های الهی دچار عذاب خواهند شد و از دیگر امتها مستثنی نمی‌باشند.
بنا بر این چنان که قرآن کریم اشاره می‌کند گناهکاران باید منتظر همه آثار گناهانشان باشند:«نَکتُبُ ما قَدَّموُا وَ آثارَهُم»:«ما همه اعمالی که پیش از این کرده‌اند و آثار اعملشان را می نویسیم» (یس/۱۲) چه بسا گناهی چندین نسل آینده را در گیر کند و در بوجود آمدن گناهان و تباهی‌های دیگری مؤثر باشد. بنا بر این حزم و دور نگری اقتضا می‌کند قبل از انجام هر کاری به عواقب کوتاه مدت و دراز مدت آن‌اندیشه کرد. البته متأسفانه اکثر آلودگان به گناه اصولا از فکر خود به‌اندازه کافی استفاده نمی‌کنند و هوا و هوس نمی‌گذارد درست فکر کنند و اگر هم فکر می‌کنند معمولا منافع زودگذر و سطحی مادی را می فهمند و از طرف دیگر دچار تسویل شده و نفسشان کار غلطشان را برایشان نیکو جلوه می‌دهد و توجیهاتی می آورند تا کار خود را مفید و منطقی و لازم جلوه دهند. به هر روی این دنیا محل ابتلا و امتحان است و هر که از مسیر هدایت فاصله گرفت باید منتظر عواقب سوء آن باشد و چه بسا این عواقب بقدری دامنه دار باشد که تا ابد امکان جبران آن نباشد و فرد را تا همیشه محبوس جهنم کند.
نکته دیگری که به عنوان تکمیل مبحث سنتهای الهی باید مورد توجه قرار داد این است که برخورداری از نعمت دلایل مختلفی دارد. گاهی نتیجه تقوای فرد است: «مَن یَتَّقِ اللهَ یَجعَل لَهُ مَخرَجاً وَ یَرزُقهُ مِن حَیثُ لایَحتَسِبُ وَ‎مَن یَتوَکَل عَلَی‎اللهِ فَهُو حَسبُهُ… »:« هرکس تقوای الهی پیشه کند خداوند راه نجاتی برای او فراهم
 

این مطلب را هم بخوانید :  بررسی عوامل موثر بر اعتماد به عملکرد روابط عمومی قوه قضائیه در شهر ...

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است