دانلود فرمت word : پایان نامه ارشد رشته کشاورزی : تأثير تنش خشکی و هگزاکونازول بر خصوصيات رشدی گیاه ختمی خبازی

با عنوان :  تأثير تنش خشکی و هگزاکونازول بر خصوصيات رشدی گیاه ختمی خبازی

در ادامه مطلب می توانید تکه هایی از ابتدای این پایان نامه را بخوانید

و در صورت نیاز به متن کامل آن می توانید از لینک پرداخت و دانلود آنی برای خرید این پایان نامه اقدام نمائید.

 دانشگاه آزاد اسلامی

واحد دامغان

دانشکده کشاورزی

پايان نامه (یا رساله) برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته مهندسی کشاورزی-علوم باغبانی

گرایش اصلاح و فیزیولوژی گیاهان دارویی

عنوان

تأثير تنش خشکی و هگزاکونازول بر خصوصيات رشدی گیاه ختمی خبازی

استاد راهنما(استادان راهنما)

دکتر بهاره کاشفی

 استاد مشاور(استادان مشاور)

مهندس سعید بختیاری

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی گردد

تکه هایی از متن به عنوان نمونه : (ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                               صقحه

چکیده………………………………………………………………………………………………………………….. 1

فصل اول : مقدمه

1ـ1ـ مقدمه……………………………………………………………………………………………………………. 2

1ـ2ـ اهمیت گیاهان داروئی……………………………………………………………………………………….. 3

1ـ3ـ اهمیت کشت و تولید گیاهان داروئی…………………………………………………………………….. 4

1ـ4ـ مشخصات مهم تیره پنیرک………………………………………………………………………………….. 5

1ـ5ـ خصوصیات گیاه­شناسی ختمی خبازی……………………………………………………………………. 6

1ـ6ـ زیستگاه و جمع­آوری ………………………………………………………………………………………. 7

1ـ7ـ پراکنش………………………………………………………………………………………………………….. 8

1ـ8ـ انتشار جغرافیایی……………………………………………………………………………………………… 8

1ـ9ـ نیاز اکولوژیکی………………………………………………………………………………………………… 8

1ـ10ـ آماده­سازی خاک…………………………………………………………………………………………….. 8

1ـ11ـ تناوب کاشت………………………………………………………………………………………………… 8

1ـ12ـ تاریخ و فواصل کاشت…………………………………………………………………………………….. 9

1ـ13ـ کاشت…………………………………………………………………………………………………………. 9

1ـ14ـ داشت………………………………………………………………………………………………………….. 9

1ـ15ـ برداشت……………………………………………………………………………………………………….. 10

1ـ16ـ زمان جمع‌آوری……………………………………………………………………………………………… 10

1ـ17ـ ترکیبات شیمیایی……………………………………………………………………………………………. 10

1-18- موارد مصرف و کاربرد دارویی………………………………………………………………………… 11

1-19- کاربردهای بالینی و سنتی پنیرک………………………………………………………………………… 12

1-20- نکات قابل توجه……………………………………………………………………………………………. 12

1-21- خشکی……………………………………………………………………………………………………….. 13

1-22- تنش در گیاهان دارویی…………………………………………………………………………………… 14

1-23- انواع تنش خشکی…………………………………………………………………………………………. 16

1-24- نشانه‌های کمبود خشکی………………………………………………………………………………….. 17

1-25- انواع مکانیسم‎های مقاومت به خشکی در گیاهان…………………………………………………… 18

1-25-1- فرار از خشکی………………………………………………………………………………………….. 18

1-25-2- اجتناب از خشکی……………………………………………………………………………………….. 18

1-25-3- تحمل به خشکی……………………………………………………………………………………….. 19

1-26- اثرات تنش خشکی بر گياهان مختلف…………………………………………………………………. 19

1-26- هگزاکونازول………………………………………………………………………………………………… 20

فصل دوم: مطالعه منابع

2ـ1ـ مطالعه منابع……………………………………………………………………………………………………. 22

2-2- ختمی خبازی (پنيرک)……………………………………………………………………………………… 23

2-2-1 ختمی خبازی به عنوان علف­هرز……………………………………………………………………….. 24

2ـ2ـ2کاربرد ختمی خبازی در پزشکی………………………………………………………………………….. 25

2ـ2ـ3 کاربرد ختمی خبازی در کشاورزی……………………………………………………………………… 27

2ـ3 تاثير تنش خشکی بر رشد گياهان………………………………………………………………………….. 28

2ـ4ـ هگزاکونازول…………………………………………………………………………………………………… 38

فصل سوم: مواد و روش ها

3ـ1ـ مواد و روش‌ها………………………………………………………………………………………………… 43

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

3ـ2ـ نحوه انجام تحقيق…………………………………………………………………………………………….. 44

3ـ3ـ اندازه‌گیری صفات……………………………………………………………………………………………. 45

3ـ3ـ1ـ تعداد برگ و طول ریشه…………………………………………………………………………………. 45

3ـ3ـ2ـ وزن تر و خشک…………………………………………………………………………………………… 46

3ـ3ـ3ـ سطح برگ…………………………………………………………………………………………………… 46

3ـ3ـ4ـ اندازه­گیری مقدار کلروفیل و کاروتنوئیدها به روش آرنون (1967)…………………………….. 46

3ـ3ـ5ـ پرولین……………………………………………………………………………………………………….. 47

3ـ3ـ6ـ اندازه‎گیری میزان کل قندهای محلول برگ…………………………………………………………… 48

3ـ3ـ7ـ استخراج عصاره برای اندازه­گیری پروتئین و فعالیت کمی و کیفی آنزیم……………………… 49

3-3ـ8 اندازه­گیری کمی آنزیم پراکسیداز به روش چنس و ماهلی (1955) …………………………….. 49

3ـ3ـ9 اندازه­گیری کمی آنزیم کاتالاز به روش ایسینگ و گرهاردت (1989) ………………………….. 49

3ـ3ـ10 سنجش پروتئین به روش لووری و همکاران (1951) ……………………………………………. 49

3ـ4ـ محاسبات آماری………………………………………………………………………………………………. 50

فصل چهارم: نتایج

نتایج…………………………………………………………………………………………………………………….. 53

4ـ1ـ تعداد برگ……………………………………………………………………………………………………… 53

4ـ 2ـ سطح برگ…………………………………………………………………………………………………….. 53

4ـ3ـ طول ساقه و ريشه…………………………………………………………………………………………….. 54

4ـ4ـ نسبت ریشه به ساقه………………………………………………………………………………………….. 55

4ـ5ـ وزن تر و خشک……………………………………………………………………………………………… 56

4ـ6ـ کلروفیل…………………………………………………………………………………………………………. 58

4ـ7ـ کاروتنوئید………………………………………………………………………………………………………. 60

4ـ8ـ غلظت پرولین………………………………………………………………………………………………… 61

4ـ9ـ غلظت قندهای محلول……………………………………………………………………………………….. 62

4ـ10ـ فعاليت کمی آنزیم پراکسیداز…………………………………………………………………………….. 63

4ـ11ـ فعاليت کمی آنزیم کاتالاز…………………………………………………………………………………. 64

4ـ12ـ فعاليت کمی پروتئین………………………………………………………………………………………. 65

4ـ13 همبستگی صفات…………………………………………………………………………………………….. 66

فصل پنجم: بحت و نتیجه گیری کلی

5- 1- تعداد برگ……………………………………………………………………………………………………. 68

5- 2- سطح برگ……………………………………………………………………………………………………. 70

5- 3- طول ساقه…………………………………………………………………………………………………….. 71

5- 4- طول ریشه……………………………………………………………………………………………………. 73

5- 5- نسبت ساقه به ریشه………………………………………………………………………………………… 74

5- 6- وزن تر و خشک……………………………………………………………………………………………. 76

5- 7- کلروفيل­ها……………………………………………………………………………………………………. 77

5- 8- کاروتنوئید…………………………………………………………………………………………………….. 79

5- 9- پرولین………………………………………………………………………………………………………… 80

5- 10- قندهای محلول…………………………………………………………………………………………….. 82

5- 11- فعاليت کمی آنزیم پراکسیداز…………………………………………………………………………… 83

5- 12- فعاليت کمی آنزیم کاتالاز……………………………………………………………………………….. 84

5- 13- فعاليت کمی پروتئین…………………………………………………………………………………….. 86

نتيجه­گيری کلی……………………………………………………………………………………………………….. 88

پیشنهاد…………………………………………………………………………………………………………………. 88

منابع…………………………………………………………………………………………………………………….. 89

چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………………98

چکیده:

تنش کم‌آبی یکی از شایع‌ترین تنش‌های غیر‌زیستی می باشد که رشد گیاه را در مناطق خشک و نیمه‌خشک محدود می کند. هگزاکونازول از ترکیبات تریازولی، انواع جدیدی از مواد شیمیایی هستند که با جلوگیری از سنتز جیبرلین منجر به کاهش رشد رويشی و افزايش رشد زايشی می­گردند. به مقصود ارزیابی تاثیر تیمار هگزاکونازول بر خصوصیات رشدی گیاه ختمی خبازی (Malva sylvestris) تحت تنش خشکی، آزمايشي بصورت فاکتوريل در قالب طرح کامل تصادفي با 4 تکرار در شهرستان نيشابور انجام گردید. در مرحله رشد فنولوژيک گیاه، در مرحله چهار تا پنج برگی، تنش آبی در شاهد و 50 درصد ظرفیت زراعی و تیمار هگزاکونازول در سه سطح 0، 15 و 25 میلی‌گرم در لیتر به صورت اسپری برگی اعمال گردید. نتایج نشان داد که تيمارها موجب کاهش طول ساقه، ريشه و سطح برگ و افزايش نسبت ريشه به ساقه، وزن تر و خشک و غلظت پرولين و آنزیم‌های کاتالاز و پراکسیداز گرديد و همچنین نظاره گردید که تیمارها تاثیری بر روی تعداد برگ، کلروفیل a، b، کل و پروتئین نداشته می باشد.

واژه‌های کلیدی: تنش‌های غیر‌زیستی، صفات رشدی، تریازول، محلول­پاشی.

1ـ1ـ مقدمه

گیاهان دارویی در طول تاریخ همیشه با بشر قرابت خاص داشته و آثار دارویی و موارد بهره گیری آن بر هیچکس پوشیده نیست. اگرچه علاقه، همدمی و در نظر داشتن این گیاهان مفید، در سال‌های گذشته ناچیز بوده، اما خوشبختانه اخیراً مورد عنایت و توجه بیشتری قرار گرفته می باشد. علاقمندان به گیاهان دارویی عقیده دارند همانطور که گیاهان در باغ نباتات خوب رشد می‌کنند، بایستی کوشش گردد زمینه علاقمندی به این گیاهان در قلب‌های بشر‌ها نیز فراهم و افزون گردد. گیاهان دارویی یکی از منابع غنی کشور بوده که امکان صادرات آن نیز هست. زیرا وقتی به ارقام واردات کشورهای اروپایی مثل آلمان غربی و فرانسه توجه گردد، معلوم می گردد که گیاهان دارویی بازار بزرگی در جهان داشته و کشور ما می‌تواند به یکی از مهم­ترین صادرکنندگان گیاهان دارویی تبدیل گردد. ایران از لحاظ آب و هوا، موقعیت جغرافیایی و زمینه رشد گیاهان دارویی یکی از بهترین مناطق جهان به شمار می رود و در گذشته هم منبع تولید و مصرف گیاهان دارویی بوده می باشد. دانشمندان ایرانی مانند ابوریحان، ابن‌سینا، رازی و دیگران کتاب‌های مفصلی درمورد گیاهان دارویی نوشته‌اند که مورد توجه جهانیان نیز بوده می باشد. لذا علاوه بر اهمیت روز افزون گیاهان دارویی در سطح جهان که به سرعت می‌رود تا جانشین بسیاری از داروهای شیمیایی گردد، صادرات این گیاهان نیز می‌تواند منبع بزرگی از درآمد ارزی برای کشور باشد. مواردی که برای صادرات این گونه کالاها وجود دارند شامل شکل رقابت، تهیه گیاهان استاندارد، خشک کردن، بسته­بندی، بازاریابی و غیره می­باشند (فتاحی و فتاحی، 1389).

متاسفانه با وجود این گونه منابع در کشور، ما به اهمیت این گیاهان واقف نبوده و بسیاری از این مواد اولیه را بلااستفاده گذاشته یا دور ريخته می­گردد. رویکرد جهانی به سمت بهره گیری‌های مختلف درمانی، غذایی، صنعتی و … از گیاهان دارویی و معطر، موجب تبدیل صنعت تولید و فرآوری این گیاهان به یکی از صنایع سودآور و مهم در سراسر دنیا گشته می باشد. صنعتی که از مراحل انتخاب و اهلی‌سازی گیاهان دارویی تا کشت و فرآوری آن را شامل شده و رشته‌های مختلف علمی را در درون خود جای داده می باشد (نجفی و همکاران، 1391).

کشور پهناور ایران با سابقه تاریخی در طب سنتی و داشتن شرایط متفاوت اکولوژیکی و زیستی و دارا بودن بیش از 7500 گونه گیاهی که حدود 10 تا 15 درصد آن دارویی شناخته شده­اند، دارای پتانسیل بالقوه‌ی بسیار بالا برای تولید، فراوری و صادرات گیاهان دارویی می‌باشد و این لازمه مدیریت صحیح و ایجاد سیستم یکپارچه بین بخش‌های مختلف کشاورزی، منابع طبیعی، صنایع دارویی، مراکز تحقیقاتی، دانشگاهی و بازرگانی می باشد (ابراهیمی، 1380). با در نظر داشتن اثرات سوء داروهای شیمیایی و سنتزی بشر از اواخر قرن بیستم رویکری مثبت به سمت جایگزین کردن فراورده‌های دارویی گیاهان به جای داروهای شیمیایی داشته می باشد، به همین دلیل گیاهان دارویی از اهمیت اقتصادی بالایی برخوردارند (ستایش‌مهر و گنجعلی، 1391).

گياهان دارويي يكي از منابع غني كشور می باشد كه امكان صادرات آن نيز هست. ايران از نظر آب و هوا در زمينه رشد گياهان دارويي يكي از بهترين مناطق جهان محسوب مي­گردد، به همين دليل صادرات آن مي‌تواند منبع بزرگي از درآمد براي كشور باشد (شریعت، 1382).

1ـ2ـ اهمیت گیاهان داروئی:

برای اظهار اهمیت تولید گیاهان دارویی بایستی به علت های کاربرد گیاهان داروئی معرفی گیاهان داروئی و خواص آن‌ها، تولید گیاهان داروئی، اهمیت اقتصادی گیاهان داروئی و عوامل اکولوژیکی پرداخت و مطالعه مختصر از گیاهان دارویی از آغاز تا امروز نشانگر این می باشد که تا اوایل قرن بیستم تأثیر مواد سنتزی بخصوص در داروسازی بسیار کم بوده و در گذشته دورتر اصلاً وجود نداشته می باشد. بشر مواد دارویی لازم برای رفع دردها را از منابع طبیعی بدست می‌آورد و اکثر معضلات پزشکی را با توسل به مواد طبیعی که قسمت اعظم آن‌ها را با منابع گیاهی تشکیل می‌دهد، حل می‌کرده می باشد (معاونی، 1388).

بر اثر گذشت زمان عوامل مختلفی مانند پیشرفت علوم، افزایش احتیاجات مردم و از همه مهم‌تر مسائل اقتصادی باعث بوجودآمدن مواد سنتزی گردید. زیرا در بسیاری از موارد قیمت مواد طبیعی خیلی گران­تر از مواد سنتزی می باشد و عامل دیگر سهولت بهره گیری از این مواد می‌باشد. زیرا مصرف یک قرص بسیار راحت می باشد و یک ثانیه طول می‌کشد، اما تهیه یک محصول گیاهی به صورت جوشانده، خیسانده و یا طرق دیگر با زحمت بیشتر و دقت بیشتر همراه می باشد. با مصرف مواد سنتزی، اثرات جانبی‌شان نیز عیان گردید. اثبات وجود بعضی از اثرات جانبی احتیاج به زمان طولانی و آمار زیاد دارد. پس مسئله خطر داروهای سنتزی در یک یا چند سال مشخص نمی‌گردد، اما در حال حاضر، که بیش از هر زمان دیگر از عمر این مواد می‌گذرد، مشخص شده می باشد که کمتر ماده‌ی سنتزی هست که دارای اثرات جانبی نباشد یا اکثر این مواد دارای، اثرات جانبی بوده و حتی مواد خالص شده گیاهی نیز کم و بیش دارای اثرات ثانوی هستند. اما مجموعه موادی که از طبیعت و گیاه به دست می‌آید، دارای حداقل اثرات جانبی بوده و اثرات جانبی مواد سنتزی به مراتب بیشتر از مواد گیاهی می باشد و در بسیاری از موارد این آثار حتی به نسل‌های بعدی هم انتقال پیدا می‌کنند. به همین دلیل جوامع پیشرفته به فکر بهره گیری از منابع طبیعی و یا گیاهی هستند مانند این کشورها می‌توان ژاپن، سوئیس، سوئد، آمریکا، انگلیس و بعضی از کشورهای قاره آسیا را نام برد (معاونی، 1388).

1ـ3ـ اهمیت کشت و تولید گیاهان داروئی

با در نظر داشتن پیشرفت­های چشمگیری که در صنعت داروسازی به خصوص در دهه‌های اخیر روی داده، ممکن می باشد تصور ­گردد که از اهمیت گیاهان داروئی کاسته شده می باشد. اما آماری که در سال‌های اخیر در مورد مصرف داروهای گیاهی ارائه شده نشان می‌دهد که این تصور، چندان صحیح نبوده و با وجود ارائه داروهای شیمیایی مشابه با مواد موثره گیاهان داروئی نه تنها از میزان کشت و تولید این گیاهان در کشورهای پیشرفته کاسته نشده، بلکه تولید و مصرف آن‌ها نیز افزایش یافته می باشد. آمار جهانی نیز نشان می­دهد که مواد موثره حدود پنجاه درصد داروهای عرضه شده به بازار دارای منشأ طبیعی بوده و در بعضی از کشورها این رقم به 90 درصد رسیده می باشد. به علاوه بهره گیری از گیاهان داروئی و معطر در بین مردمان کشورهای توسعه یافته نیز به شدت در حال افزایش می باشد، به طوری که هم اکنون 90% از مردم این کشورها از داروهايی با منشأ گیاهی بهره گیری می‌کنند (فتاحی و فتاحی، 1389).

رویشگاه‌های طبیعی ایران به عنوان ذخایر ارزشمند توارثی می‌توانند منشاء تهیه و تولید گیاهان، به خصوص گیاهان دارویی در طبیعت و مزارع، که به طبع از سازگاری مناسبی برخوردار خواهند بود، مورد توجه قرار گیرند (شوشتریان و همکاران، 1389). گياهان دارويي برخلاف عموم محصولات زراعي و باغي كه در اثر تنش­هاي محيطي لطمه مي­بينند، مواد موثره آنها مي‌توانند تحت تاثير تنش­هاي تنظيم شده و هدفمند، بر محصول بيوشيميايي افزوده و مواد موثره ويژه ايجاد گردد، كه در اين صورت بازدهي اقتصادي آنها افزايش خواهد يافت (امیدبیگی و طباطبايي، 1387). امروزه رویکرد گسترده جهانیان به بهره گیری از داروهای طبیعی موجب ایجاد دگرگونی قابل توجهی در کلیه کشورهای جهان نسبت به شناسایی و تهیه مواد طبیعی و گیاهی و بازگشت به طبیعت گشته، به طوری که در اکثر کشورهای جهان دانش طب گیاه درمانی در دستور کار پژوهش‌های مجامع علمی قرار گرفته می باشد (موسوی، 1383). خشكي، شوري و گرما مانند فاكتورهاي محيطي محدودكننده رشد گياهان می باشد. بايد به گياهان دارويي مناطق گرم و خشك توجه ويژه­اي گردد، زيرا خشكي و گرما مي­تواند تا حدودي تركيبات دارويي را در اين گياهان افزايش داده و موجب بهبود كيفيت اين گياهان گردد (رشیدی، 1390).

برخلاف ديگر محصولات زراعي، گياهان دارويي گياهاني هستند كه كيفيت مواد در مقايسه با كميت آنها به مراتب مهم‌تر و ضروري‌تر مي‌باشد. لذا جهت رسيدن به حداكثر كيفيت، علم و آگاهي از عوامل موثر بر رشد و نمو گياهان دارويي بسيار حائز اهميت می‌باشد. شناخت عوامل محيطي، گياهي و زراعي تأثیر مهمي در موفقيت كشت گياهان دارويي دارد. از مهم­ترين عوامل محيطي مؤثر بر رشد و نمو و توليد گياهان دارويي و معطر، مي‌توان نور، دما، آبياري، ارتفاع محل رويش، خاك و موجودات زنده و غير‌زنده پيرامون گياه را بر‌شمرد (ابراهیم‌پور و عیدی‌زاده، 1390).

اثرات کمبود رطوبت در عملکرد و تغییرات مواد موثر گیاهان دارویی دارای ویژگی‌های خاصی می باشد که بایستی به گونه کامل مورد مطالعه قرار گیرد. به نظر می‌رسد که گیاهان دارویی واکنش­های متفاوتی نسبت به تنش خشکی در عملکرد و مواد موثره تولیدی داشته باشند. برای درک این ویژگی­ها تحقیقات گسترده بر روی گیاهان با ارزش دارویی و اعمال تیمارهای مختلف نیاز می­باشد (لباسچی و عاشورآبادی، 1383).

1ـ4ـ مشخصات مهم تیره پنیرک[1]:

این گیاهان شامل ۸۰ جنس و ۱۵۰۰ گونه­اند. در اغلب نواحی کره‌ی زمین نیز به استثناء مناطق قطبی پراکندگی دارند. از مشخصات آنها این می باشد که در خارج کاسه‌ی گل آنها کاسبرگ‌های کوچک و فرعی به نام کالیکول مرکب از ۳ تا ۱۲ تقسیم آزاد و یا متصل به هم در قاعده قرار دارد که در واقع بیرونی‌ترین پوشش گل به حساب می‌آید (زرگری، 1375). این گیاهان غالبا علفی و بعضی از آن‌ها به صورت درختچه‌ای یا درختی هستند. برگ‌ها متناوب، ساده يا منقسم، داراى گوشواره و معمولاً بلند و چوبى مى‌باشند. گل‌ها معمولا دو‌جنسی و منظم، دارای 5 کاسبرگ آزاد یا پیوسته و 5 گلبرگ آزاد می‌باشند. پرچم‌های آن‌ها مرکب از 2 ردیف حلقوی 5 تایی می باشد، با این تفاوت که حلقه خارجی پرچم‌ها غالباً رشد پیدا نمی‌کند، در حالیکه پرچم‌های حلقه داخلی بر اثر انشعاب تکثیر می‌یابند و از اتصال میله آن‌ها به یکدیگر لوله‌ای به وجود می‌آید که تخمدان و خامه مادگی را کاملاً فرا می‌گیرد. در رأس لوله مذکور و یا در قسمت­های فوقانی طول آن، بساک پرچم‌ها به وضع مجتمع دیده می گردد. مادگی چندبرچه‌ای می باشد (امیدبیگی، 1390). میوه آنها خشک و مرکب از چند پوشینه و محتوی دانه‌هایی می باشد که گاهی پوشیده از کرک‌های پنبه‌ای می باشد. اکثر گیاهان این تیره حاوی ترکیبات موسیلاژی هستند که از آن‌ها دارو‌های متفاوتی ساخته می گردد. پوست ساقه عده‌ای از گیاهان این تیره دارای الیاف فیبر قابل بهره گیری در نساجی می باشد. دانه بعضی از آنها مانند پنبه دارای روغن فراوان می باشد (زرگری، 1375).

1ـ5ـ خصوصیات گیاه­شناسی ختمی خبازی:

پنیرک با نام علمی .Malva sylvestris L از تیره پنیرکان می‌باشد. پنیرک گیاهی یک ساله، دوساله و یا به ندرت چندساله می باشد (رضوی و همکاران[2]، 2010(.

شکل 1- 1 اندام هوايي گل پنیرک

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید 
                   

منشا این گیاه آسیای میانه گزارش شده می باشد و تقریبا در تمام نقاط جهان می‌روید (شوشتری، 1389). ریشه پنیرک کم و بیش منشعب، مخروطی شکل، مستقیم و ضخامت آن 5/1 تا 5/2 سانتی‌متر می باشد. برگ‌ها بر روی ساقه به گونه متناوب قرار دارند. دمبرگ و پهنک این گیاه کرک‌دار می باشد. گل‌ها صورتی رنگ می باشد که از زاویه بین برگ‌ها و ساقه ظاهر می گردد. کاسبرگ‌ها رگه‌دار و بنفش رنگ هستند. میوه پنیرک مسطح و ده قسمتی می باشد. بذر پنیرک لوبیایی شکل و قهوه‌ای رنگ می باشد. گل‌ها و برگ‌های این گیاه حاوی مواد موسیلاژی، تانن[3]، مواد تلخ و مواد رنگی آنتوسیانین[4] می باشد (امیدبیگی، 1390؛ ارضی و همکاران، 1391). پنیرک گیاه خزنده پایایی به ارتفاع 10 تا 15 سانتی‌متر با ساقه‌های کرک‌دار منشعب می باشد. برگ‌های آن دارای پایه‌های دراز، قلوه‌ای شکل یا تا اندازه‌ای گرد با 5 تا 7 لوب و کرک‌دار می باشد. رنگ گل‌ها صورتی تا سرخ و قطر آن‌ها 15 میلی‌متر می باشد (توکلی­صابری و صداقت، 1384). گل‌ها بخش مهم دارویی گیاه را تشکیل می‌دهند و حاوی ماده موثره موسیلاژ می باشد که در اثر هیدرولیز آن گالاکتوز[5]، آرابینوز[6]، گلوکز[7]، رامنوز[8]، اسید‌گالاکتورونیک[9] حاصل می گردد (زرگری، 1375؛ شوشتری، 1389).

شکل 1- 2 بذر، گل و برگ پنیرک

1ـ6ـ زیستگاه و جمع­آوری:

گونه‌های این گیاه در محل‌های مرطوب، کنار جاده‌ها و مزارع‌ پیدا نمود می شوند. پنیرک را در ماه‌های خرداد تا مرداد جمع­آوری کرده به سرعت در سایه می‌خشکانند (رضوی، 1388).

1ـ7ـ پراکنش:

این گیاه در مناطق گوناگون ایران مانند اطراف تهران، گیلان، آذربایجان، نواحی غربی دریای خزر، مرکز ایران، اصفهان، خراسان و جنوب مانند بندرعباس، قشم و نیز کرمان، بلوچستان و اراک می‌روید (توکلی صابری و صداقت، 1384).

1ـ8ـ انتشار جغرافیایی:

این گیاه منشا اروپایی دارد و در کشورهایی زیرا آلمان گیاه دارویی عمده به شمار می‌آید، البته در ایران نیز این گیاه مورد کشت قرار می‌گیرد و به خاطر قدرت تحمل خوب آن نسبت به شرایط محیطی در حال حاضر در بعضی نقاط ایران به حالت خودرو زیست می‌نماید (رضوی، 1388).

1ـ9ـ نیاز اکولوژیکی:

این گیاه در طول رویش به آب فراوان نیاز دارد. خاک‌هایی که این گیاه در آن کشت می گردد بایستی دارای بافت متوسط و غنی از مواد غذایی بوده و ضخامت زیادی داشته باشد (امیدبیگی، 1390). گياه پنیرک دارای ریشه‌های راست و عمیق می باشد و به سرعت زیست توده خود را افزایش داده و قدرت رقابت بالایی برای جذب عناصر غذایی خاک به ویژه نیتروژن دارد (ماکوسکی[10]، 2005).

 

1ـ10ـ آماده­سازی خاک:

در فصل پائیز زمين شخم عمیقی زده می گردد و سپس 80 تا 100 کیلوگرم در هکتار اکسید پتاس و 40 تا 60 کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر و 10 تا 20 کیلوگرم در هکتار ازت به زمین اضافه می گردد. در فصل بهار از انجام اعمالی که سبب کاهش رطوبت خاک گردد بایستی خودداری نمود. در این فصل قبل از کاشت بایستی زمین را تسطیح و بستر خاک را برای کاشت بذر آماده نمود (امیدبیگی، 1390).

1ـ11ـ تناوب کاشت:

از آنجا که این گیاه به اکثر علف­کش‌ها حساس می باشد بایستی آن را با گیاهانی به تناوب کشت نمود که مانع گسترش علف‌های هرز شوند، از این رو گیاهان وجینی گیاهان مناسبی برای تناوب کاشت با پنیرک هستند (صمصام‌شریعت، 1389).

1ـ12ـ تاریخ و فواصل کاشت:

تکرار کشت این گیاه در یک زمین پس از سه سال انجام­پذیر می باشد. اواخر اسفند تا اوایل فروردین زمان مناسبی برای کشت مستقیم گیاه می باشد. بذرها در ردیف‌هایی به فاصله 60 تا 80 سانتی­متر بایستی کشت شوند. برای هر هکتار زمین ‌به ‌سه تا چهار کیلوگرم بذر با کیفیت نیاز می‌باشد (امیدبیگی، 1390).

1ـ13ـ کاشت:

تکثیر پنیرک از طریق کاشتن بذر مرغوب صورت می‌گیرد. برای این کار بذور پنیرک را در پاییز و یا در بهار می‌کارند. اگر بذر در بهار کاشته گردد گیاه در ماه‌های تیر و مرداد گل می‌دهد و در صورتی که در پاییز کاشته گردد، علاوه بر اینکه گل‌ها زودتر ظاهر می‌گردند حساسیت گیاه پیش روی آفات نیز کمتر می باشد. به علاوه می‌توان، انواع پنیرک را از طریق خوابانیدن یا قلمه­زدن نیز تکثیر نمود، اما چندان معمول نیست. برای پرورش پنیرک معمولا بذور را در پاییز بر روی زمین‌های آماده (شخم 40 سانتی‌متر و کودهای لازم) می‌پاشند و گیاه جوان حاصل را در تمام مدت زمستان، به حال خود می‌گذارند. بهتر می باشد گیاه کاشته شده را از یک لایه نازک کاه بپوشانند تا سرمای زمستان آنها را خراب نکند. کاشتن گیاه جوان حاصل از رویش بذر (نشاء) در زمین زراعی، معمولا در بهار و به کمک دستگاه‌های ساده به‌نحوی انجام می‌گیرد که ریشه گیاهان جوان ضمن کاشتن آسیب نبیند و با فاصله کشت 80 سانتی­متر می­کارند. پس از انتقال گیاهان به زمین مورد نظر معمولا با کودهایی که به شکل محلول مایع در آمده‌اند و یا با کود انسانی رقیق شده، زمین کرت را آبیاری می‌کنند. محصولات به‌دست آمده پنیرک را در سایه و در محلی که به خوبی تهویه گردد، خشک می‌کنند و یا این اقدام را در حرارت‌ مصنوعی و یا در آون با گرمای 25 تا 40 درجه انجام می‌دهند. اگر این طور نباشد گل‌ها رنگ زیبای خود را از دست می‌دهند. گل‌های خشک شده را در ظروف مخصوص و در محلی خشک نگه‌داری می‌نمایند. بدين طريق از هر هکتار زمین، حدوداً 2400 کیلوگرم گل و به همین میزان برگ به‌دست می‌آید (صمصام‌شریعت، 1389).

1ـ14ـ داشت:

در صورتی که بذرها به‌ صورت متراکم در طول ردیف‌ها کاشته شده باشند، بایستی در مرحله هفت تا هشت برگی به تنک کردن آن‌ها اقدام نمود، به‌طوری که فاصله دو بوته در طول ردیف 30 تا 40 سانتی‌متر گردد. آبیاری منظم و به موقع تأثیر عمده‌ای در افزایش عملکرد دارد. از آفات این گیاه قارچ عامل بیماری زنگ می باشد که برای مبارزه با آن می‌توان از محلول 4/0 درصد زينب یا محلول 2/0 درصد به‌صورت محلول‌پاشی بهره گیری نمود (امیدبیگی، 1390).

تعداد صفحه :109

قیمت : چهارده هزار و هفتصد تومان

***

—-

پشتیبانی سایت :        ———-        serderehi@gmail.com